O OGACLI define o Día da Depredación Enerxética como o día do ano no que a demanda de recursos enerxéticos en Galicia iguala a produción de recursos enerxéticos autóctonos, case todos de orixe renovábel (auga, vento e biomasa principalmente).
A partir do Día da Depredación Enerxética, a vida social e económica do país paralizaríase totalmente de non ser pola importación masiva de enerxía fósil, procedente maioritariamente do Sur global, os Estados Unidos de América (EUA) e Rusia.
Os recursos enerxéticos propios usados abondan para menos de 3 meses
O informe Día da Depredación Enerxética 2025 calcula que os recursos enerxéticos galegos esgótanse hoxe 17 de marzo. Emprega para iso a información oficial sobre o uso de enerxía primaria, isto é, sobre os recursos enerxéticos a partir dos que se obtén a enerxía dispoñíbel para o consumo (combustíbeis, calor, electricidade). Tómase como ano de referencia o ano máis recente con datos, que é 2022.
Os recursos enerxéticos renovábeis galegos obxecto de aproveitamento adóitanse acabar nalgún día de marzo, cando menos desde 2010. Polo tanto, Galicia depende de enerxía fósil importada para cubrir a demanda da súa economía polo menos durante nove dos doce meses do ano.
Desde 2010 o Día da Depredación Enerxética tendeu a atrasarse, mais de xeito moi suave.
Baixo uso de recursos propios
A enerxía galega renovábel só achega pouco máis do 20% de toda a usada en Galicia.
O aproveitamento dos recursos enerxéticos renovábeis galegos tendeu ao estancamento durante os últimos anos. En 2022 incluso baixou, pola caída da enerxía procedente da auga debido á seca.
O petróleo é o recurso enerxético máis utilizado no noso país. O uso de cru de petróleo, ligado á actividade da refinaría da Coruña, e o recurso a produtos petrolíferos importados, regresaron a niveis previos á pandemia da COVID-19.
Os Estados Unidos de América (EUA), México e Libia son os países de orixe da maioría do petróleo importado por Galicia.
Desde 2019, o gas fósil, tamén chamado gas natural, é o segundo combustíbel fósil máis empregado.
En 2022 o gas fósil mantívose no seu teito histórico de uso en Galicia, iniciado en 2020. Todo o gas fósil importouse como licuado, transportado en 28 barcos metaneiros descargados na planta regasificadora de Reganosa en Mugardos, procedentes de Rusia (15), Estados Unidos (9) e Nixeria (4).
Como atrasar o Día da Depredación Enerxética?
Atrasarmos rápida e progresivamente o Día da Depredación Enerxética implica diminuírmos á vez a dependencia enerxética, as emisións de gases causantes da crise climática e a exportación a outros países, a miúdo do Sur global, dos impactos socioambientais asociados á nosa demanda de recursos enerxéticos.
Para que o Día da Depredación Enerxética sexa cada vez máis serodio é necesario actuar de forma simultánea e decidida en tres grandes frontes: o fin rápido e planificado do sector enerxético fósil (refinaría, regasificadora, centrais de ciclo combinado a gas fósil), o decrecemento do consumo enerxético galego e o desenvolvemento responsábel das enerxías renovábeis a todas as escalas.
A partir dos datos de produción eléctrica por fontes divulgados por Rede Eléctrica, o Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) estima que a xeración eléctrica en Galicia emitiu 1,4 millóns de toneladas de gases causantes de cambio climático durante 2024, o que representa unha redución dun 50% con respecto ao ano anterior.
Son as emisións máis baixas de polo menos as últimas cinco décadas.
Por outro lado, a electricidade obtida a partir da auga aumentou o 20%, superando os 10.000 GWh, o que non acontecía desde 2010, compensando así con folgura a redución da achega das demais renovábeis.
Ambos os dous feitos foron decisivos para que o peso das renovábeis (sen residuos orgánicos) na produción eléctrica escalase até o 83,2%.
Produción eléctrica en Galicia
2023
2024
Fontes
MWh
% total
MWh
% total
Hidráulica
8.371.892
35
10.065.727
43,4
Eólica
9.106.258
38,1
8.854.526
38,2
Solar fotovoltaica
22.267
0,1
22.038
0,1
Biomasa e biogás
355.028
1,5
336.044
1,5
Xeración renovábel
17.855.445
74,7
19.278.335
83,2
Turbinación bombeo
199.055
0,8
203.212
0,9
Ciclos combinados (gas fósil)
3.759.493
15,7
2.099.071
9,1
Carbón
629.209
2,6
-83
0
Coxeración (gas fósil, gasóleo, fuel)
1.142.152
4,8
1.256.185
5,4
Residuos
319.602
1,3
337.960
1,5
Xeración non renovábel
6.049.511
25,3
3.896.345
16,8
Total
23.904.957
23.174.680
Fontes: Red Data (https://www.ree.es/es) e app redOS de Rede Eléctrica. Nota: Todos os residuos inclúense na produción non renovábel, a diferenza do criterio usado por Rede Eléctrica.
O abandono do carbón fixo caer o factor de emisión de CO2
A desfosilización da produción eléctrica galega experimentou un enorme salto desde 2018 por causa do declive final do carbón inducido pola suba do prezo do CO2 no mercado europeo de emisións, e a pesar do cativo crecemento da potencia eléctrica renovábel.
Así, o factor de emisión de GEI caeu desde uns 370 a uns 60 gr CO2eq/KWh entre 2018 e 2024. Iso significa que na nosa terra, para un mesmo consumo eléctrico efectuado en fogares, industrias ou vehículos, as emisións asociadas de gases causantes de cambio climático foron en 2024 unhas seis veces menores que en 2018.
O aumento da electrificación do consumo enerxético para substituír produtos petrolíferos e gas fósil nunca foi tan vantaxosa para o clima en Galicia.
Sen embargo, a electrificación da economía galega non só non medrou nos últimos anos senón que baixou. A electricidade pasou de representar o 26% do consumo enerxético galego en 2018 ao 22,7% en 2022, ano máis recente con datos. Un dato tan preocupante para a acción climática como o escaso crecemento da potencia eléctrica renovábel, que tan só medrou en 578 MW desde 2018 (+8,1%), segundo Rede Eléctrica (non inclúe autoconsumo solar).
Máis electrificación e produción eléctrica 100% renovábel
O bo dato sobre as emisións do sector eléctrico en 2024 non pode ocultar o lastre para a mitigación da crise climática desde Galicia que representa a falta de avances na electrificación e na instalación de potencia eléctrica renovábel.
As emisións totais brutas de gases de invernadoiro en Galicia son hoxe (2022) un 33% inferiores ás de 1990, debido principalmente ao declive do carbón, mais en 2030 deberían ser xa un 65% menores, para estarmos en liña co Acordo de París. Para iso, é fundamental descarbonizar totalmente a produción eléctrica e duplicar a electrificación da economía antes de 2030.
O Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) presenta o informe “As emisións de contaminantes atmosféricos en Galicia (1990-2022)”, baseado nos datos máis recentes para Galicia do Inventario de Emisións do Ministerio para a Transición Ecolóxica.
Suba das emisións de GEI, gases precursores de ozono e PM2,5 en 2022
A repunta no consumo de combustíbeis fósiles no sector enerxético e no transporte, xunto co incremento das emisións debidas aos incendios forestais, foron as principais causas do aumento das emisións á atmosfera en Galicia durante 2022, último ano para o que se dispón de datos oficiais.
As emisións de Gases de Efecto Invernadoiro (GEI)subiron o 2,5%. Tamén medraron as emisións de gases precursores do ozono troposférico (+3,9%) e de partículas respirábeis PM2,5 (+29,7%). Tan só non creceron as emisións de gases acidificantes, que se mantiveron estábeis (-0,2%).
Descenso xeralizado con respecto a 1990
Tomando como referencia 1990, ano de inicio da serie de datos oficiais, constátase unha baixada xeralizada das emisións á atmosfera en Galicia, aínda que insuficiente para contribuírmos con xustiza á mitigación da crise climática global e para lograrmos unha boa calidade do aire acorde coas recomendacións da Organización Mundial para a Saúde (OMS).
As emisións de contaminantes atmosféricos reducíronse nas últimas décadas en maior medida que as de gases de invernadoiro causantes de cambio climático.
As emisións de gases acidificantes diminuíron en 2022 nun 82,4% e as de gases precursores do ozono troposférico ou malo nun 50,2%, sempre en comparación con 1990. As de partículas en suspensión inferiores a 2,5 micras (PM2,5) baixaron o 52,1% en relación a 2000 (non hai datos oficiais para 1990-2000).
Sen embargo, as emisións brutas de GEI só minguaron o 33% con respecto a 1990. Polo tanto, aínda estamos ben lonxe do obxectivo do 65% que se debería acadar xa en 2030 para estarmos na senda de cumprimento do Acordo de París.
As causas principais da diminución global das emisións á atmosfera en Galicia durante as últimas tres décadas foron a substitución do carbón na xeración eléctrica e as melloras tecnolóxicas inducidas por cambios regulatorios no ámbito do control da contaminación, nomeadamente de vehículos e das propias centrais de carbón mentres estiveron en funcionamento.
Transporte e sector agrario son os maiores emisores
Contrariamente ao que acontecía en 1990, o sector enerxético xa non é a maior fonte no noso país de contaminantes atmosféricos e de GEI.
O sector agrario, mesmo sen ter en conta as emisións da maquinaria agrícola, foi en 2022 a principal fonte de gases acidificantes (65,4% das emisión totais), mentres que o transporte liderou as emisións de gases de invernadoiro (27,2%) e de gases precursores do ozono malo (42,9%) (no caso destes gases inclúese tamén a maquinaria móbil).
No tocante ás partículas PM2,5, a combustión non industrial (principalmente doméstica) resultou ser a maior fonte (40,4%) en 2022, a pesar do aumento das emisións dos lumes rurais con respecto a 2021.
Tanto para mellorar a calidade do aire como para combater a emerxencia climática urxe reducir aínda moito máis as emisións á atmosfera. Para iso, resulta fundamental acelerar o desenvolvemento renovábel e a electrificación do consumo enerxético, decrecer a mobilidade motorizada e potenciar máis o autobús e o tren, apostar pola gandaría extensiva e ecolóxica en detrimento da intensiva e reforzar a prevención dos incendios forestais.
Na páxina web do Observatorio destácanse tres indicadores principais do estado da transición cara a un sistema enerxético desfosilizado: as emisións de gases de invernadoiro, o consumo de enerxía final e a cota de renovábeis. Xunto cos datos máis actualizados dispoñíbeis, apúntanse os obxectivos oficiais para cada un deles no horizonte 2030.
Indicadores destacados na páxina web a novembro de 2024.
Neste artigo exponse a evolución nos últimos anos dos devanditos indicadores e máis doutro tamén moi relevante: a electrificación da economía. Mais os obxectivos de referencia para 2030 non son os oficiais senón os propostos no informe Galicia, máis aló dos combustíbeis fósiles, de Greenpeace e o Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI).
Emisións brutas de Gases de Efecto Invernadoiro(GEI)
Os datos oficiais sobre as emisións en 2023 non se coñecerán até a primavera do próximo ano. Porén, considerando indicadores como a redución do 23,5% das emisións cubertas polo Réxime de Comercio de Dereitos de Emisión –un 30% do total das emisións territoriais galegas- ou a baixada do 8,4% no consumo total de gasolinas, gasóleos e fuelóleos, pódese avanzar que as emisións diminuíron en 2023.
Desde 2020 o consumo de enerxía final mantense por debaixo dunha senda obxectivo de diminución de -50% en 2040 en comparación con 2019.
Cota de renovábeis
A cota de enerxías renovábeis no consumo de enerxía final apenas aumentou en 2022, un crecemento insuficiente para avanzarmos cara ao desexábel 70% en 2030.
O escaso avance en 2022 na penetración das enerxías renovábeis reflite o lento crecemento da potencia renovábel, sobre todo da eléctrica mais tamén da térmica.
Electrificación da economía
En 2022 mantívose a tendencia á baixa na electrificación (peso da electricidade no consumo de enerxía final). A electrificación é chave para mellorarmos a eficiencia enerxética e descarbonizarmos a economía, polo que urxe unha mudanza de rumbo.
Documento
Evolución dos principais indicadores enerxéticos e de emisións de GEI
O Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) presenta o informe “A diversa realidade enerxética de Galicia”, baseado nos datos oficiais dispoñíbeis máis recentes sobre o consumo de enerxía final (polo tanto non só de electricidade) e de produción eléctrica por provincias.
O informe analiza a situación en cada unha das provincias, constatando a existencia de importantes desequilibrios entre produción e consumo no interior de Galicia a escala provincial.
Consumo enerxético concentrado na faixa costeira
Uns dous terzos do consumo de enerxía en Galicia concéntrase nas provincias da Coruña e Pontevedra, a pesar de ocuparen pouco máis do 40% do noso territorio. Con todo, o seu consumo enerxético é algo inferior ao seu peso na poboación e no PIB. Isto é así porque o consumo enerxético en Lugo é ben superior ao que cabería agardar por poboación e PIB, xa que está moi condicionado pola enorme demanda de gas fósil e de electricidade da fábrica de alúmina-aluminio de Alcoa na Mariña luguesa.
Semella claro que o consumo enerxético na nosa terra está hoxe moi concentrado na franxa costeira, aínda que non se coñecen publicamente datos de consumo por municipios e comarcas, o que ofrecería unha imaxe máis precisa das disparidades territoriais no consumo.
Dominio dos combustíbeis fósiles
Aínda que se adoita pór o foco na electricidade, son os combustíbeis fósiles os que dominan amplamente o consumo enerxético en todas as provincias. Por termo medio, en 2016-2021, os combustíbeis fósiles representaron entre o 56% do consumo total na Coruña e o 65% en Ourense, unha participación nos usos enerxéticos finais moi superior á da electricidade, que varía entre o 21% de Pontevedra e o 32% de Lugo.
O resto da enerxía empregada é achegada pola biomasa e outras renovábeis non eléctricas e máis polos residuos.
A substitución de combustíbeis fósiles por electricidade renovábel limpa (eólica, hidráulica, solar), mediante unha maior electrificación dos usos enerxéticos finais, é a principal vía para reducirmos drasticamente as emisións de gases de invernadoiro causantes de cambio climático no que resta de década, crucial para evitar que o quecemento global non supere os 1,5⁰ C.
Déficit renovábel (agás en Ourense, en anos sen seca)
Hoxe a produción eléctrica limpa é claramente insuficiente, en maior ou menor medida, para remudar os produtos petrolíferos e o gas fósil (tamén chamado gas natural) en todas as provincias galegas.
A única excepción é Ourense que, en anos sen seca, coa xeración eléctrica obtida no seu territorio, maioritariamente de orixe hidráulica, podería desfosilizar o consumo enerxético propio aumentando a electrificación da economía.
Paradoxalmente, Ourense é a provincia galega co consumo enerxético menos electrificado (xunto con Pontevedra) e máis dependente de combustíbeis fósiles, o que constitúe un excelente exemplo de que a electricidade limpa producida nun determinado territorio non contribúe á propia descarbonización se é exportada masivamente.
Lugo e Ourense concentran a potencia eléctrica limpa e A Coruña o sector enerxético fósil
Uns dous terzos da potencia renovábel eléctrica limpa instalada en Galicia concéntrase en Ourense e en Lugo. Nas provincias interiores a produción eléctrica é xa practicamente 100% renovábel e supera o consumo eléctrico propio. En cambio, a electricidade limpa xerada na Coruña e Pontevedra está lonxe de cubrir o seu consumo eléctrico actual.
O déficit renovábel das provincias costeiras multiplícase se se compara a produción eléctrica limpa non só co consumo eléctrico senón coa suma deste e do de combustíbeis fósiles a substituír, pois só equivale a un 20% na Coruña e a un 10% en Pontevedra, porcentaxe que en Lugo sobe até case o 50% e en Ourense atinxe o 90% (2021) (1).
O consumo de enerxía fósil, ben no sector enerxético ou ben en usos finais, é a principal fonte de emisións de gases de invernadoiro en todas as provincias, sobre todo na Coruña e en Pontevedra, onde supón perto do 80% das emisións totais.
As principais accións a favor do clima en Galicia son a planificación do fin do sector enerxético fósil –moi concentrado na Coruña- e a substitución dos combustíbeis fósiles por electricidade limpa, o que require de aumentos simultáneos da produción eléctrica limpa e da electrificación, nomeadamente en Coruña e Pontevedra.
Nota
1. A relación entre a produción eléctrica limpa e a suma de consumo eléctrico e de combustíbeis fósiles ofrece unha idea aproximada da dimensión do déficit de electricidade limpa necesaria para a desfosilización do consumo enerxético. En principio, non sería necesario substituír a enerxía fornecida hoxe por combustíbeis fósiles pola mesma cantidade de electricidade, pois a electrificación implica en xeral unha maior eficiencia e unha redución do consumo para un mesmo uso.
O Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) presenta o informe “As emisións provinciais de Gases de Efecto Invernadoiro (GEI) en Galicia (1990-2022)”, baseado no máis recente inventario oficial de emisións do Ministerio para a Transición Ecolóxica. É a primeira vez que se divulgan en Galicia estes datos a escala provincial.
A provincia da Coruña concentra o 51,7% das emisións brutas de gases causantes de cambio climático en Galicia, o que non só ten que ver co seu peso na poboación e no PIB galegos, senón tamén co feito de se situaren no seu territorio as principais industrias enerxéticas fósiles: a refinaría de petróleo da Coruña e as centrais de ciclo combinado de gas fósil de Sabón e As Pontes.
Lugo é a segunda provincia con maiores emisións, co 20,9% das totais, polo que practicamente as tres cuartas partes das emisións territoriais galegas orixínanse no norte do país.
Só A Coruña reduciu as emisións desde 1990
As emisións de gases de invernadoiro de Galicia reducíronse o 33% en 2022 con respecto a 1990, principal ano de referencia das políticas climáticas. Esta baixada sustentouse na diminución á metade das emisións na provincia da Coruña, debida sobre todo á substitución do carbón na produción eléctrica.
Pola contra, as emisións medraron de forma importante en Ourense (12,5%) e en Pontevedra (16,5%). En Lugo tamén se recortaron (-10,3%), mais foi pola parada temporal da planta de aluminio de Alcoa San Cibrao.
As emisións do transporte subiron en todas as provincias
O transporte é o único sector onde subiron as emisións en todas as provincias entre 1990 e 2022, o que case aconteceu tamén no caso das emisións de orixe non fósil da agricultura e a gandaría, onde só en Ourense non aumentaron, senón que se estabilizaron.
As emisións asociadas ao uso total de enerxía fósil nos sectores comercial/institucional, residencial e primario medraron en todas as provincias, agás en Pontevedra, debido á menor achega do sector primario. Canto ás emisións industriais e do tratamento de residuos descenderon de forma xeralizada.
A Coruña impulsou o crecemento das emisións entre 2021 e 2022
En 2022 as emisións de GEI de Galicia aumentaron o 2,5% en relación ao ano anterior. A diferenza do acontecido no período 1990-2022, a provincia da Coruña impulsou este incremento interanual, ao subiren as súas emisións o 12,2%. A causa principal foi a maior actividade tanto da refinaría de petróleo como das centrais eléctricas de gas fósil, nun contexto de estancamento da transición enerxética e de seca.
Desiguais emisións por habitante
Existen grandes desigualdades provinciais nas emisións per cápita. As máis elevadas son as de Lugo (12,6 t/hab), moi superiores á media galega (7,2 t/hab), o que se explica polas súas producións gandeira e de alúmina e aluminio. No extremo contrario colócase Pontevedra, con só 4 t/hab, sen apenas produción enerxética fósil, con emisións industriais e gandeiras relativamente baixas e que importa a maior parte da electricidade que consome.
A descarbonización do transporte é a acción climática máis prioritaria
A descarbonización do transporte, mediante a restricción do uso do vehículo privado, a mellora da oferta do tren e o autobús e a electrificación baseada en electricidade renovábel, é a acción climática máis prioritaria común ás catro provincias galegas.
Na Coruña salienta tamén a necesidade de acelerar o fin do sector enerxético fósil, mentres que na provincia de Lugo cobra especial relevancia o impulso da transición agroecolóxica.
O Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) presenta o informe “As emisións de Gases de Efecto Invernadoiro (GEI) en Galicia (1990-2022)”, baseado nos datos oficiais para o noso país extraídos do máis recente inventario de emisións do Ministerio para a Transición Ecolóxica.
As emisións aumentaron en 2022 por segundo ano consecutivo, desviándose aínda máis dunha traxectoria de descenso compatíbel co Acordo de París.
As emisións brutas de gases de invernadoiro ascenderon a 19.461.143 toneladas en 2022, o que supón un crecemento do 2,5% con respecto a 2021. Desviáronse así aínda máis dunha traxectoria de descenso compatíbel co Acordo de París.
Sector enerxético e transporte impulsaron a alza das emisións
O maior incremento rexistrouse no sector enerxético (+36,9%, +1.026.484 t), debido á caída da produción hidroeléctrica pola seca, ao estancamento da potencia eléctrica renovábel e ao aumento da actividade da refinaría de petróleo da Coruña, o segundo maior foco emisor en 2022 e o primeiro en 2023.
Tamén medraron de forma importante as emisións do transporte de persoas e mercadorías (+5,6%, +279.294 t), atinxindo o valor máis alto desde 2011, a pesar do forte aumento dos prezos dos combustíbeis de automoción en 2022, compensado por axudas públicas. O transporte é o sector que máis contribúe á crise climática global desde Galicia, representando o 27,2% das emisións totais.
En 2022 só se reduciron as emisións na industria non enerxética e nos fogares. Un descenso atribuíbel non tanto a progresos na descarbonización como á suba dos prezos da enerxía a raíz do comezo da guerra en Ucraína e á crise da industria metalúrxica, nomeadamente á parada temporal da planta de aluminio de San Cibrao (Alcoa).
A baixada interanual das emisións na industria durante 2022 non ten precedentes, nin en termos relativos, nin en termos absolutos (-24,7%, -945.459 t).
O sector enerxético fósil e o uso de produtos petrolíferos e gas natural nos diversos sectores de actividade (transporte, industria, fogares, agricultura,…) son responsábeis en conxunto do 72,7% das emisións galegas de gases de invernadoiro.
Polo tanto, o mal momento da transición enerxética, con cativos avances en aforro, electrificación e desenvolvemento renovábel, é un enorme lastre para a mitigación do cambio climático en Galicia.
Redución do 33% das emisións con respecto a 1990
Con respecto a 1990, principal ano de referencia para as políticas climáticas, as emisións de Galicia diminuíron o 33%, debido sobre todo á desfosilización parcial do sector enerxético, que reduciu as súas emisións en 11,7 millóns de toneladas (-74,4%). Para iso, foron chaves a substitución da electricidade xerada nas centrais de carbón pola procedente da nova potencia renovábel instalada (maioritariamente eólica) e o incremento do prezo do CO2 no mercado europeo de emisións rexistrado a partir de 2019.
A pesar da diminución nun terzo das emisións totais en comparación con 1990, as emisións por habitante de Galicia (7,2 t) seguen a ser superiores ás emisións medias de España (6,2 t) e só un pouco inferiores ás da UE (7,5 t).
Para contribuír á non superación do límite dos 1,5 ⁰C de quecemento global estabelecido no Acordo de París, Galicia debería diminuír as súas emisións un 65% en 2030 en relación a 1990.
A Xunta comprometeuse verbalmente cunha redución do 55% para 2030, mais demora en concretar unha folla de ruta para o lograr, o que require a revisión da Estratexia Galega de Enerxía e Cambio Climático 2050. Adoptada en 2019, esta estratexia só procura un recorte do 24,6%, obxectivo superado xa no mesmo 2019, grazas ao declive do carbón na xeración eléctrica.
Para lograr reducións ambiciosas das emisións en Galicia no que resta de década é esencial duplicar á vez o grao de electrificación do consumo enerxético e a potencia eléctrica renovábel instalada, así como pechar as centrais de ciclo combinado de gas fósil de Sabón e As Pontes. Estas centrais eléctricas son actualmente as principais fábricas galegas de cambio climático, xunto coa refinaría de petróleo da Coruña.
Que pasou en 2023?
Os datos oficiais sobre as emisións galegas en 2023 non se coñecerán até a primavera do próximo ano. Porén, considerando indicadores como a redución do 23,5% das emisións cubertas polo Réxime de Comercio de Dereitos de Emisión –un 30% do total das emisións galegas- ou a baixada do 8,4% no consumo total de gasolinas, gasóleos e fuelóleos, pódese avanzar que as emisións reducíronse en 2023.
Con motivo da configuración do novo Goberno na Xunta de Galicia, Greenpeace e o Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) fan un chamamento ao presidente Alfonso Rueda e o seu novo equipo de Goberno, especialmente á conselleira Ángeles Vázquez, para que incrementen considerabelmente a ambición nas súas políticas climáticas de cara á lexislatura que comeza.
Esta aceleración debe facerse ademais incluíndo medidas para que os seus impactos sexan positivos na sociedade e na biodiversidade.
As organizacións centran especialmente a atención sobre os pobres resultados do último Balance enerxético de Galicia (2022), que vén de facer público o Instituto Enerxético de Galicia (INEGA), pois confirman que a transición enerxética non está a avanzar no país ao ritmo esixido polo combate á emerxencia climática.
Case o 80% dos recursos enerxéticos empregados en Galicia son importados de orixe fósil
A porcentaxe de orixe renovábel dos recursos enerxéticos (enerxía primaria) transformados en Galicia para obter electricidade, combustíbeis e calor caeu do 25 ao 21% entre 2021 e 2022 (1). As causas principais foron o aumento da actividade da refinaría de petróleo da Coruña, o cativo aumento da potencia renovábel e a seca.
Un ano máis confírmase que en Galicia non existe ningún excedente real de enerxía renovábel e si unha enorme dependencia de enerxía fósil. Practicamente o 80% dos recursos enerxéticos empregados en 2022 foron de orixe fósil e importáronse sobre todo desde o Sur global, Rusia e Estados Unidos.
A importación de cru de petróleo destinado á refinaría de Repsol na Coruña medrou un 20% en 2022, volvendo así a niveis similares aos anos previos á pandemia. A refinaría é a principal industria enerxética do país, xestionando a metade dos recursos enerxéticos usados no noso territorio para producir combustíbeis destinados ao consumo interno e á exportación.
Os produtos petrolíferos lideran tanto o consumo interno (43% do total) como as exportacións galegas de enerxía dispoñíbel para o consumo (68%) (2).
A importación de gas fósil, tamén chamado gas natural, apenas diminuíu en 2022 con respecto a 2021, en que atinxiu o máximo histórico. Todo o gas fósil importouse en barcos como gas natural licuado (GNL) a través da regasificadora de Reganosa en Mugardos.
O GNL é máis intensivo en emisións de gases causantes de cambio climático que o de gasoduto, especialmente o extraído mediante fracking, caso da maioría do procedente dos Estados Unidos, segundo país de orixe dos barcos metaneiros descargados na regasificadora galega en 2022, só atrás de Rusia (3).
“O presidente da Xunta comprometeuse en outubro do ano pasado a acadar a neutralidade climática en Galicia en 2040, pero as políticas climáticas non se fan só con declaracións. Nin a Estratexia Galega de Cambio Climático e Enerxía 2050 nin o anteproxecto de Lei do Clima de Galicia están aliñados con ese obxectivo. Non avanzamos en renovábeis, nin en electrificación, nin en eficiencia. O necesario abandono progresivo dos combustíbeis fósiles nin sequera está enriba da mesa. Necesitamos mudanzas reais e mudanzas rápidas se queremos cumprir o acordo de París”, afirmou Manoel Santos, de Greenpeace.
Estancamento das renovábeis
A enerxía producida por fontes renovábeis autóctonas baixou en 2022 debido sobre todo á seca, que diminuíu case á metade á produción hidroeléctrica en relación ao ano anterior.
Mais tamén influíu o escaso incremento da capacidade de produción renovábel, problema que se arrastra nos últimos anos.
Canto á potencia renovábel térmica sumou 692 MW (+24%), a maioría de biomasa, entre 2018 e 2022, ano máis recente con datos.
Greenpeace e o OGACLI apuntan tamén ao consumo galego de enerxía final (electricidade, combustíbeis, calor), que baixou un 4,5% en 2022, situándose en 5,4 millóns de toneladas equivalentes de petróleo (tep).
Un descenso concentrado no sector industrial e moito máis vinculado á suba dos prezos da enerxía e ao inicio da parada da planta de aluminio de Alcoa San Cibrao que ás insuficientes políticas de aforro enerxético.
Ademais, a diminución do consumo non foi xeralizada, pois no transporte, baseado aínda case totalmente en enerxía fósil, creceu o 12,5%, volvendo a niveis prepandemia.
Baixa a electrificación
2022 non só foi malo para a electricidade renovábel senón tamén para a electrificación, pois o peso da electricidade no consumo enerxético galego non só non subiu senón que mesmo baixou tres puntos, caendo até o 22,7%. En 2030 debería ser xa dun 50%.
“O aumento simultáneo da produción de electricidade renovábel e da electrificación, cando substitúe combustíbeis fósiles, non só contribúe á descarbonización senón tamén ao aforro de enerxía. Por iso, é lamentábel que en 2022, mentres apenas medraba a potencia renovábel e a electricidade renovábel producida superaba a nosa demanda eléctrica en cinco dos doce meses do ano, o consumo galego de combustibeis fósiles aumentase un 3%, impulsado sobre todo por un maior uso do gas fósil na xeración eléctrica e de produtos petrolíferos no transporte”, apuntou Xosé Veiras, do OGACLI.
A cota de renovábeis no consumo enerxético final galego, un indicador usado na política enerxética europea que ten tamén en conta datos de anos anteriores, medrou case un punto en 2022, até o 44,7%, lonxe do obxectivo do 58% para 2030 formulado na Axenda enerxética 2030 da Xunta e aínda máis do 70%, obxectivo máis acorde coa ciencia para combater a emerxencia climática.
Ademais,as boas cifras na cota de renovábeis no consumo eléctrico (99,9%) contrastan coa baixa achega de renovábeis na calefacción e a refrixeración (34,3%) e, sobre todo, no transporte (5,9%).
Galicia, máis aló dos combustíbeis fósiles
En decembro de 2023, Greenpeace e o Observatorio Galego de Acción Climática publicaron o informe Galicia, máis aló dos combustíbeis fósiles, que analiza o estado da transición enerxética no país.
O esaxerado peso dos combustíbeis fósiles importados no sistema enerxético galegoafasta ao país do obxectivo de alcanzar un sistema 100% renovábel, que podería e debería lograrse para 2040.
O documento inclúe recomendacións sobre a planificación enerxética da Xunta, os combustíbeis fósiles, o consumo de enerxía e o desenvolvemento renovábel en Galicia.
Os dez obxectivos máis importantes marcados por Greenpeace e o OGACLI son:
-Reducir as emisións brutas nun 65% para 2030 respecto a 1990.
-Alcanzar un sistema eléctrico 100% renovábel en 2030.
-Alcanzar un sistema enerxético no seu conxunto 100% renovábel en 2040.
-Reducir a demanda de enerxía final á metade para 2040 con respecto a 2019.
-Alcanzar unha cota de renovábeis no consumo final do 70% en 2030.
-Abandonar o uso de gas fósil para a xeración eléctrica antes de 2030.
-Abandonar a queima de gas fósil para todos os usos en 2035.
-Planificar a fin das actividades de refino de petróleo e de regasificación de gas licuado, para acompasalas ao resto de obxectivos.
-Incrementar a electrificación, que en 2030 debería aproximarse xa ao 50%.
-Acadar un parque de vehículos cero emisións antes de 2040.
Notas
(1) Sen incluír os chamados residuos renovábeis.
(2) Sen incluír nesta porcentaxe o uso de produtos petrolíferos na produción de electricidade e calor en centrais de coxeración.
(3) Estes datos proceden do informe “El sistema gasista español. Informe 2022” de Enagás, pois os balances enerxéticos do INEGA non indican os países de orixe da enerxía importada. En 2022 descargaron na regasificadora de Mugaros 28 metaneiros, 15 con orixe en Rusia (o GNL ruso non é obxecto de sancións pola invasión de Ucraína), 9 en EEUU e 4 en Nixeria.
As emisións industriais suxeitas ao comercio europeo de emisións ascenderon a 4,6 millóns de toneladas en 2023, a cifra máis baixa desde que entrou en vigor o comercio de emisións en 2005.
As industrias obrigadas a participaren no RCDE representan un 30% das emisións totais de gases de invernadoiro de Galicia. Pertencen a sectores industriais intensivos en emisións entre os que destaca o enerxético.
As centrais térmicas de gas natural e carbón e a refinaría de petróleo foron responsábeis conxuntamente de case o 70% das emisións suxeitas en Galicia ao comercio de emisións durante 2023.
Menos emisións das centrais térmicas e da industria metalúrxica
O descenso das emisións industriais de gases causantes de cambio climático en 2023 concentrouse nas centrais térmicas (-22,1%), nas instalacións de combustión e nas centrais de coxeración de diversos sectores industriais (-42,5%) e máis na produción de aluminio (-34,9%) e de aceiro e ferroaleacións (-39,7%).
Sectores
2022
2023
Variación (t CO2eq)
Variación (%)
Centrais térmicas
2.855.366
2.223.999
-631.367
-22,1%
Combustión-coxeración
704.872
405.180
-299.692
-42,5%
Refino de petróleo
995.764
918.798
-76.966
-7,7%
Produción de hidróxeno fósil
195.051
186.228
-8.823
-4,5%
Aceiro e ferroaleacións
277.670
167.527
-110.143
-39,7%
Aluminio
611.390
398.036
-213.354
-34,9%
Cemento e magnesita
180.892
128.590
-52.302
-28,9%
Pasta de papel
47.580
77.663
30.083
63,2%
Produtos químicos orgánicos
115.211
72.820
-42.391
-36,8%
TOTAL
5.983.796
4.578.841
-1.404.955
-23,5%
As razóns da forte diminución das emisións industriais en 2023 apuntan máis a factores conxunturais que a avances na descarbonización resultado de mudanzas estruturais.
A baixada da xeración eléctrica nas centrais térmicas polo aumento da produción hidroeléctrica despois dun ano seco, a parada temporal da planta de aluminio e a menor actividade da planta de alúmina en Alcoa San Cibrao, o descenso na produción de ferroaleacións e a caída na utilización nas centrais de coxeración de fuel das madeireiras Finsa e Intasa e da conserveira Jealsa son as causas principais do recorte das emisións industriais durante o pasado ano.
O peche definitivo da central de carbón das Pontes en outubro foi o único progreso destacado na transición enerxética en Galicia durante 2023, dado o cativo aumento da potencia renovábel e a ausencia de plans para a redución progresiva da produción de derivados de petróleo na refinaría da Coruña ou para a substitución das centrais de coxeración fósiles.
Refinaría de petróleo e central de gas das Pontes lideraron as emisións
As dez maiores industrias emisoras foron responsábeis conxuntamente do 90% das emisións industriais afectadas polo RCDE.
Encabezan a lista de grandes emisores catro industrias enerxéticas: a refinaría de petróleo da Coruña, a central de cico combinado (gas fósil) das Pontes, a central de carbón das Pontes e a central de ciclo combinado (gas fósil) de Sabón (Arteixo) (3).
Industria
Emisións (t CO2 eq)
Refinaría de petróleo da Coruña (Repsol)
918.798
Central de gas fósil das Pontes (Endesa)
893.676
Central de carbón das Pontes (Endesa)
731.376
Central de gas fósil de Sabón (Naturgy)
598.947
Planta de alúmina de San Cibrao (Alcoa)
382.719
Planta de produción de hidróxeno de Meicende (Air liquide)
186.228
Fábrica de bioetanol de Teixeiro (Vertex Bioenergy)
143.422
Magnesitas de Rubián
113.379
Industrias del Tablero, S.A. (Intasa) (San Sadurniño)
79.828
Ence Pontevedra
77.663
Máis información:
Emisións de todas as industrias galegas obrigadas a participar no RCDE na Fase 4 (2021-2025).
O Día da Depredación Enerxética é un concepto creado polo Observatorio Galego da Acción Climática (OGACLI) que pretende visualizar a enorme dependencia da sociedade galega de enerxía fósil importada sen garantías sociais e ambientais.
O OGACLI define o Día da Depredación Enerxética como o día do ano no que a demanda de recursos enerxéticos en Galicia iguala a produción de recursos enerxéticos autóctonos, case todos de orixe renovábel (auga, vento e biomasa, principalmente e cun peso semellante).
A partir do Día da Depredación Enerxética, a vida social e económica do país paralizaríase totalmente de non ser pola importación masiva de enerxía fósil (petróleo, gas fósil e carbón), procedente maioritariamente do Sur global, Rusia e EEUU (1).
O 1 de abril é o Día da Depredación Enerxética
O informe “Día da Depredación Enerxética (2021)” calcula que os recursos enerxéticos galegos esgotáronse o 1 de abril. Emprega para iso a información oficial sobre o uso de enerxía primaria, isto é, sobre os recursos enerxéticos a partir dos que se obtén a enerxía dispoñíbel para o consumo (combustíbeis, calor, electricidade).
Os recursos enerxéticos renovábeis galegos obxecto de aproveitamento adóitanse acabar nalgún día de marzo, sendo a primeira vez desde 2010 en que non se esgotan até abril.
Pódese supor que en 2024 o Día da Depredación Enerxética acontece realmente nunha data próxima ao 1 de abril. Polo tanto, Galicia dependería tamén este ano de enerxía fósil importada para cubrir a demanda da súa economía durante uns nove meses do ano.
A enerxía galega renovábel só achega o 24,8% de toda a usada en Galicia. O aproveitamento dos recursos enerxéticos renovábeis galegos tendeu ao estancamento durante os últimos anos, pero o peso da enerxía primaria galega na total medrou uns seis puntos desde 2018 grazas ao brusco declive no uso do carbón na produción eléctrica.
Baixa o carbón, sobe o petróleo, mantense o gas fósil
En 2021 o emprego de carbón volveu baixar con respecto ao ano anterior, importándose sobre todo desde Indonesia e Rusia.
O petróleo é o recurso enerxético máis utilizado no noso país. O uso de cru de petróleo, ligado á actividade da refinaría da Coruña, repuntou un pouco en 2021 despois da caída en 2020 causada pola COVID-19, mentres que o emprego de produtos petrolíferos recuperou en 2021 niveis similares aos previos á pandemia.
As principais áreas de procedencia do petróleo e derivados importados por Galicia en 2021 foron América do Norte (Estados Unidos, México), o Magreb (Libia, Alxeria) e Rusia.
Desde 2019, o gas fósil, tamén chamado gas natural, é o segundo combustíbel fósil máis usado en Galicia. Favorecido polo escaso crecemento da potencia eléctrica renovábel, o gas fósil substituíu parcialmente o carbón na xeración eléctrica, aumentando o seu uso nada menos que o 50,2% entre 2018 e 2021.
Porén, en 2021 apenas creceu o uso de gas fósil con respecto a 2020. Medrou o consumo galego pero baixaron as reexportacións, que foron elevadas en 2020.
En 2021 todo o gas natural importado en Galicia foi gas natural licuado transportado en 24 barcos metaneiros descargados na planta regasificadora de Reganosa en Mugardos, procedentes maioritariamente de Rusia (10), Estados Unidos (6) e África (6).
É salientábel a nosa dependencia enerxética fósil de Rusia, en particular en 2021, ano previo á invasión rusa de Ucraína, no que Rusia foi un subministador principal de carbón, petróleo e gas fósil a Galicia.
Como atrasar o Día da Depredación Enerxética?
Atrasarmos rápida e progresivamente o Día da Depredación Enerxética implica diminuírmos á vez a dependencia enerxética, as emisións de gases causantes da crise climática e máis a exportación a outros países, a miúdo do Sur global, dos impactos socioambientais asociados á nosa demanda de recursos enerxéticos.
Para que o Día da Depredación Enerxética sexa cada vez máis serodio é necesario actuar de forma simultánea e decidida en tres grandes frontes:
-O fin rápido e planificado do sector enerxético fósil (refinaría, regasificadora, centrais de ciclo combinado a gas fósil)
-O decrecemento xusto do consumo enerxético galego.
-O desenvolvemento responsábel das enerxías renovábeis a todas as escalas.
OGACLI 