O II Plan Rexional Integrado de Enerxía e Cambio Climático (PRIEC 2030) é o instrumento de aplicación para a presente década da Estratexia Galega de Cambio Climático e Enerxía 2050 (EGCCE2050), adoptada en 2019.
A Consellaría de Medio Ambiente e Cambio Climático da Xunta publicou este ano, xunto co PRIEC 2030, un sinxelo documento para a actualización da EGCCE2050 no que eleva a súa moi escasa ambición inicial para a redución das emisións de Gases de Efecto Invernadoiro (GEI), “nun contexto de aumento da urxencia para abordar este desafío global”.
Neutralidade climática antes de 2040
A meta da neutralidade climática (emisións netas de gases de invernadoiro igual a cero) adiántase de (antes de) 2050 a 2040, tal e como se veu defendendo reiteradamente desde o OGACLI ou desde Greenpeace (Galicia, máis aló dos combustíbeis fósiles).
Como sinala a propia Xunta, Galicia está “en disposición de converterse nunha das primeiras rexións climaticamente neutras de Europa”. Algo que podería acontecer xa no inicio da próxima década no caso de se acelerar a redución das emisións brutas (as emisións sen descontar as absorcións naturais de CO2).
-75% de emisións netas para 2030
A versión inicial da EGCCE2050 tan só pretendía recortar as emisións brutas de GEI nun 24,6% para 2030 con respecto a 1990, obxectivo que se logrou xa no mesmo ano de aprobación da estratexia en 2019, por causa do colapso do carbón na produción eléctrica. Un declive do carbón que a Xunta e outras institucións galegas tentaron atrasar aínda máis.
Despois dun período de confusión sobre un novo obxectivo de reducións das emisións de GEI para 2030, a Xunta optou na actualización da súa estratexia climática por asumir o do -75% de redución das emisións netas, sen especificar ningún obxectivo para as brutas.
En 2023 o Ministerio para a Transición Ecolóxica comezou a ofrecer datos das emisións e absorcións do sector LULUCF (siglas en inglés de “uso da terra, cambio no uso da terra e silvicultura”) desagregados por Comunidades Autónomas. Desde entón a Consellaría de Medio Ambiente e Cambio Climático, que utiliza os datos do Ministerio, prefire referirse só ás emisións netas.
-50% de emisións brutas para 2030?
Supoñendo que as absorcións de CO2 se mantivesen nun nivel similar ao dos últimos 20 anos, a redución dun 75% nas emisións netas de GEI para 2030 implicaría unha diminución das emisións brutas dun 50%, sempre en relación a 1990.
Un obxectivo máis acorde cunha achega xusta de Galicia a manter o quecemento global por debaixo dos 1,5°C, meta do Acordo de París, procuraría unha redución do 65%. Que se debería acompañar de financiamento aos países empobrecidos para a mitigación e adaptación á crise climática e a compensación de perdas e danos.
Obxectivos de redución das emisións de GEI para 2030 (con respecto a 1990)
| Actual (2022) | EGCCE2050 inicial (2019) | EGCCE2050 actualizada (2025) | Meta 1,5°C | |
| Emisións brutas | -33% | -24,6% | Sen especificar | -65% |
| Emisións netas | -60% | Sen especificar | -75% | -90% |
Que non se formulen obxectivos de redución das emisións brutas de GEI, total e por sectores, como facía a versión inicial da EGCCE2050, evidencia tanto o desinterese por se comprometer con obxectivos concretos de baixada das emisións brutas como o excesivo papel que a Xunta outorga ao sector LULUFC na mitigación climática.
Recortarmos do xeito máis profundo e rápido posíbel as emisións brutas debería ser a prioridade absoluta. A función do sector LULUFC é apenas complementaria. Sen esquecer que, máis alá da neutralidade climática, cómpre lograr canto antes emisións netas negativas.
Un PRIEC 2030 cun contido mínimo non sometido a consulta pública
Aínda que o nome do PRIEC 2030, que dá continuidade ao PRIEC 2019-2022, se inspira no do Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima (PNIEC) do Ministerio para a Transición Ecolóxica, o seu contido é moito máis pobre.
O mesmo que a Axenda Enerxética de Galicia 2030, cuxos insuficientes obxectivos asume o PRIEC 2030, este carece dunha formulación de base técnica e analítica e non se basea nun exercicio de modelización e proxección enerxética e de emisións de GEI.
A Xunta nin sequera puxo ao día na breve actualización da EGCCE2050 as diagnoses en materia de emisións de GEI ou de adaptación.
Sorprendentemente afírmase que o PRIEC 2030 “destaca polo seu enfoque participativo”, a pesar de que a súa elaboración nin sequera foi obxecto de consulta pública. Tampouco o foi a actualización da EGCCE2050.
Pouco máis que un enunciado de liñas de actuación
O PRIEC 2030 incorpora a reordenación e nova formulación das liñas de actuación en mitigación, adaptación, investigación e dimensión social recollidas na actualización da EGCCE2050. Porén, a falta de definición das medidas de cada liña de actuación é a mesma que a do anterior PRIEC.
As medidas descríbense moi brevemente, sen concretar os mecanismos de actuación para facelas realidade.
No que atinxe en particular ás medidas de mitigación (redución de emisións), non se definen obxectivos cuantificados e/ou estimacións de emisións evitadas ou aforros de enerxía conseguidos. Ademais, o período de execución de moitas delas non abrangue todo o período 2024-2030 senón outros inferiores.
O PRIEC 2030 semella que foi elaborado con escasa coordenación e impulso por parte da Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático, que se limitaría a compilar e a organizar medidas preexistentes dela propia e doutras consellarías.
Sen metas para o abandono dos combustíbeis fósiles
Aínda que a EGCCE2050 propón acertadamente “intensificar o despregue das enerxías renovables e a eliminación progresiva dos combustibles fósiles” non hai máis obxectivos asumidos que os formulados xa na Axenda Enerxética 2030 (AE2030) da Consellaría de Economía e Industria.
Non se procura para 2030 unha xeración eléctrica 100% renovábel nin se define un obxectivo para a electrificación da economía, proceso chave para a descarbonización nesta década.
Tampouco se establecen obxectivos para a redución do consumo de petróleo e de gas fósil, na procura do seu abandono antes de 2040.
Obxectivos en materia de transición enerxética para 2030
| Actual (2023) | PRIEC 2030/AE2030 | Meta 1,5°C | |
| Renovábeis no consumo de enerxía final | 47,4% | 58% | 70% |
| Electricidade no consumo de enerxía final | 22,4% | Sen especificar | 40-50% |
| Renovábeis na xeración eléctrica | 75,2% | 84,8% | 100% |
Se atendemos aos orzamentos totais asignados, as medidas máis relevantes do PRIEC 2030 no eido enerxético serían a rehabilitación enerxética e a integración de renovábeis no sector residencial, o fomento do cambio modal e da mobilidade urbana sostíbel e a promoción da eficiencia enerxética na industria.
E a Estratexia Galega de Mobilidade (EGM)?
O sector do transporte é, xunto co agrario e gandeiro, o que máis contribúe á crise climática global desde Galicia, dependendo case totalmente da enerxía fósil.
A Xunta aprobou unha Estratexia Galega de Mobilidade (EGM) mais curiosamente non se fai ningunha referencia a ela no PRIEC 2030.
O EGM tan só reduciría as emisións do sector transporte un 10% en 2030 en comparación con 2019. O PRIEC 2030 non se compromete con ningún obxectivo.
Como apuntou o OGACLI nas súas alegacións, a EGM non procura nin unha redución forte da necesidade de desprazamentos e das súas distancias, nin un cambio modal masivo cara aos modos de transporte sustentábeis, nin unha electrificación acelerada baseada en enerxías limpas. O mesmo acontece co PRIEC 2030.
Atrásase máis a diminución das emisións no sector agrario
A gandaría intensiva (sobre todo a de vacún) fai que o sector agrario galego sexa un grande emisor de GEI, feito habitualmente ignorado. A redución da cabana gandeira é unha acción climática tan ineludíbel como difícil que o PRIEC 2030 non quere nin mencionar.
As medidas apuntadas para “o desenvolvemento baixo en carbono do sector gandeiro” (optimización da alimentación animal, mellor xestión do esterco,…) teñen un potencial moi limitado e alén diso só parece garantida a súa aplicación en 2024-2025.
Como acontece co transporte e co resto dos sectores, o PRIEC 2030 tampouco se compromete con ningún obxectivo de redución para o sector agrario. Trátase do sector no que medraron máis as emisións desde 1990, despois do transporte (mesmo sen incluír as emisións da maquinaria agrícola).
Os sectores agrario e pesqueiro tamén son importantes consumidores de enerxía fósil en Galicia pero nada se di no PRIEC 2030 a respecto desfosilización da maquinaría agrícola e da frota pesqueira, que compriría ir encamiñando xa nesta década.
Nova Oficina Galega de Cambio Climático
Entre as novidades positivas do PRIEC salientamos “a creación da Oficina Galega de Cambio Climático “como punto de referencia para a planificación, implementación e seguimento de políticas climáticas”.
Asemade, contémplase o establecemento dun Foro de Acción Climática como órgano consultivo de carácter participativo.
Por outra banda, consolídase a Rede Local polo Clima para apoiar o desenvolvemento de plans locais de acción climática.
Desde que a Consellaría de Medio Ambiente asumiu o papel de coordenadora no noso país da iniciativa europea do Pacto das Alcaldías polo Clima e a Enerxía disparouse o número de concellos galegos dotados cun Plan de Acción para o Clima e a Enerxía (PACES). Porén, están pendentes de avaliar aínda os seus resultados concretos, algo que non se prevé facer no PRIEC 2030.
Ignóranse as emisións de gases de invernadoiro asociadas ao consumo
O PRIEC 2030 céntrase nas emisións territoriais do país, obviando completamente as emisións asociadas ao consumo. Estas obtéñense sumando ás territoriais as ligadas ás importacións e descontando as vencelladas ás exportacións. A Consellaría de Medio Ambiente e Cambio Climático debería garantir a estimación e divulgación anual das emisións galegas asociadas ao consumo.
O desinterese polo cálculo da pegada de carbono é coherente coa falta de medidas en relación coa alimentación. Esta é hoxe, xunto co transporte e a vivenda, a principal causa da pegada privada de carbono.
Adaptación ao cambio climático sen plan propio
A falta de vontade da Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático por se dotar dunha planificación climática completa, cando menos na mesma medida en que ocorre a nivel estatal, fixo que incluíse as medidas de adaptación no PRIEC 2030. Porén, este debería centrarse na planificación enerxética e na mitigación do cambio climático.
A relevancia da adaptación fronte ás consecuencias inevitábeis da crise climática, por exemplo fronte a ameaza de vagas de lumes rurais crecentemente destrutivas, merecería un plan propio de adaptación, elaborado con participación social.
Talvez consciente desta carencia, a Xunta tenta defenderse sinalando que no PRIEC 2030 se incorporan “axustes significativos” con respecto ao PRIEC 2019-2022, que priorizan a mitigación e adaptación “na meirande parte, destacando principalmente a adaptación”.
28 das 93 medidas do PRIEC 2030 son consideradas como de adaptación aos impactos da emerxencia climática. O seu orzamento suma 207,5 millóns de euros, o 11,7% do total do PRIEC 2030.
Cambios nas liñas de actuación da Estratexia Galega de Cambio Climático e Enerxía 2050 (EGCCE2050)
| Obxectivos PRIEC 2030-EGCCE (2025) | Liñas de actuación PRIEC 2030-EGCCE (2025) | Liñas de actuación EGCCE (2019) | Obxectivos EGCCE (2019) |
| 01. ENERXÍA | 01. LA1 Reforzo do modelo enerxético baixo en emisións, impulsando as enerxías renovables | LA1. Implantar a cultura da eficiencia enerxética na sociedade | 01. REDUCIR DRASTICAMENTE AS EMISIÓNS DE GEI |
| 01.LA2 Modernización das redes enerxéticas para o desenvolvemento da electrificación e a integración das enerxías renovables | LA2. Camiñar cara a un modelo enerxético baixo en emisións | ||
| 01.LA3 Ámbito residencial eficiente enerxetciamente cun parque inmobiliario de cero emisións | LA3. Incrementar a competitividade da industria diminuíndo a súa pegada de carbono | ||
| 02. MOBILIDADE E TRANSPORTE | 02.LA1 Aumento das alternativas dispoñíbeis a favor dunha mobilidade sostíbel | LA4 Aumentar as alternativas dispoñíbeis a favor dunha mobilidade sostíbel | |
| 02.LA2 Impulso da descarbonización do sector do transporte e loxística | LA5 Converter o sector primario en hipocarbónico | ||
| 03. INDUSTRIA, SERVIZOS E ECONOMÍA CIRCULAR | 03.LA1 Incremento da competitividade da industria aumentando a súa eficiencia enerxética e diminuíndo a súa pegada de carbono | LA6 Menos residuos, menos emisións | |
| 03.LA2 Impulso da economía circular: menos residuos, menos emisións | LA7 Cuantificar as emisións/absorcións asociadas aos usos do solo | 02. AUMENTAR A ABSORCIÓN DE CO2 MEDIANTE UNHA XESTIÓN SOSTÍBEL DO TERRITORIO | |
| 03.LA3 Mitigación e adaptación ao cambio climático do sector servizos | LA8 Mellorar a capacidade de absorción do sector forestal e fomentar os produtos madeireiros como depósitos de carbono | ||
| 04. TERRITORIO | 04.LA1 Impulso dun modelo urbano resiliente aos efectos do cambio climático | LA9. Infraestruturas verdes como provedoras de servizos ambientais e a protección da biodiversidade | |
| 04.LA2 Redución da vulnerabilidade do territorio e a poboación ante os riscos xerados polo cambio climático. | LA10. Posta en valor doutras reservas de carbono | ||
| 04.LA3 Xestión eficiente da auga e aseguramento do abastecemento a longo prazo. | LA11. Consolidar unha estrutura de redes de observación como instrumento de mellora da adaptación | 03. DESENVOLVER E MANTER REDES DE OBSERVACIÓN E MODELOS CLIMÁTICOS ADAPTADOS A GALICIA | |
| 05. SECTOR PRIMARIO | 05.LA1 Conversión do sector agrario e pesqueiro en hipocarbónico | LA12. Dispoñer de modelos climáticos como ferramenta de apoio á planificación | |
| 05.LA2. Impulso do mercado galego de créditos de carbono | LA13 Fomentar unha estrutura territorial resiliente e con capacidade de adaptación ao cambio climático | 04. AUMENTAR A RESILIENCIA AO CAMBIO CLIMÁTICO | |
| 05.LA3 Fomento da produción integrada e ecolóxica | LA14 Promover a conservación e o uso eficiente dos recursos naturais | ||
| O5.LA4 Consecución dun sector agrario adaptado ao cambio climático | LA15 Reducir a vulnerabilidade do territorio ante os riscos xerados polo cambio de clima | ||
| O5.LA5 Consolidación da xestión sostible da pesca, marisqueo e acuicultura que minimice os impactos do cambio climático | LA16 Reducir a vulnerabilidade da poboación ante os riscos xerados polo cambio de clima | ||
| 05.LA6 Mellora da capacidade de absorción do sector forestal revalorizando o seu papel como sumidoiro de carbono | LA17 Promover a conservación e o uso eficiente dos recursos hídricos | ||
| 06. MEDIO NATURAL | 06.LA1 Restauración da natureza e a conservación de hábitats e especies | LA18 Consolidar unha xestión sustentábel da pesca e a acuicultura | 05. DESENVOLVER UNHA XESTIÓN ADAPTATIVA SECTORIAL |
| 06. LA2 Zonas costeiras e mariñas resilientes ao cambio climático | LA19 Conseguir un sector agrícola adaptado ao cambio climático | ||
| 06.LA3 Protección e restauración dos ecosistemas costeiros e mariños para garantir as reservas de carbono azul | LA20 Integrar a adaptación ao cambio climático na planificación sectorial do turismo | ||
| 06. LA4 Conservación dos ecosistemas fluviais e uso eficiente dos recursos hídricos. | LA21 Incrementar a resiliencia climática da rede de transporte e comunicacións de Galicia | ||
| 06. LA5 Aumento da resiliencia dos ecosistemas forestais ante o risco de incendios. | LA22 Avanzar cara á transición do sistema enerxético galego desde a adaptación do sector | ||
| 07. OBSERVACIÓN E I+D | 07.LA1 Reforzo do sistema de monitoreo e seguimento dos efectos do cambio climático. | LA23 Optimizar a xestión forestal sustentable como ferramenta de adaptación ao cambio climático dos montes galegos | |
| 07. LA2 Modelos climáticos e oceanográficos como ferramenta de apoio á planificación. | LA24 Elaborar e manter o mapa de coñecemento e capacidades de Galicia en materia de cambio climático | 06. AUMENTAR A CAPACIDADE DE GALICIA EN INVESTIGACIÓN E INNOVACIÓN EN MATERIA DE CAMBIO CLIMÁTICO | |
| 07. LA3 Reforzo do coñecemento científico en cambio climático e dos seus efectos en Galicia | LA25 Promover a investigación e innovación en materia de cambio climático | ||
| 07. LA4 Impulso da I+D para a acción climática e incremento da resiliencia do territorio galego | LA26 Mellorar os sistemas de monitoreo e seguimento dos efectos do cambio climático | ||
| 07. LA5 Intercambio e mellora da transferencia de coñecemento en cambio climático | LA27 Fomentar o intercambio de coñecemento | 07. FOMENTAR UNHA TRANSFERENCIA DE COÑECEMENTO ACTIVA E EFICAZ | |
| 08. EDUCACIÓN E SENSIBILIZACIÓN | 08. LA1 Formación para a mellora de competencias en materia de cambio climático | LA28 Integrar os resultados e avances da investigación na planificación sectorial e xeral | |
| 08. LA2 Sensibilización e información á cidadanía en cambio climático | LA 29 Desenvolver actuacións de formación para adquirir capacidades e competencias | 08. INCIDIR NA EDUCACIÓN E CONCIENCIACIÓN SOCIAL | |
| 09. ADMINISTRACIÓN GALEGA | 09.LA1 Administración pública galega exemplar en materia de cambio climático | LA 30 Fomentar a sensibilización da cidadanía | |
| 09.LA2 Xunta cero emisións | LA 31 Apostar por unha Administración exemplar en materia de cambio climático | 09. GARANTIR O COMPROMISO DA ADMINISTRACIÓN PÚBLICA GALEGA | |
| 09.LA3 Reforzo da acción climática como política transversal no goberno da Xunta de Galicia. | LA 32 Dar difusión do papel de Galicia en materia de cambio climático | ||
| 10. GOBERNANZA CLIMÁTICA | 10. LA1Reforzo da coordinación interinstitucional para o fomento da acción climática | LA 33 Crear unha liña de aplicación orzamentaria para a aplicación da Estratexia | 10. GOBERNANZA CLIMÁTICA |
| 10. LA2 Impulso dun modelo de gobernanza público – privada | LA 34 Fomentar unha gobernanza multinivel e transversal |
OGACLI 